Dane uczniów w AI: co sprawdzić przed wklejeniem dokumentu

Usunięcie imienia i nazwiska z pracy ucznia nie rozstrzyga, czy można wkleić ją do narzędzia AI. W tekście może pozostać opis sytuacji rodzinnej, nazwa miejscowości, zdarzenie z życia klasy albo inne informacje pozwalające rozpoznać autora. Dodatkowe dane mogą znajdować się w nazwie pliku, komentarzach i historii zmian.

Przed użyciem szkolnego dokumentu potrzebne są dwie decyzje: czy dane konkretnej osoby są w ogóle niezbędne do zadania oraz czy wybrane narzędzie może być użyte w tym celu zgodnie z ustaleniami szkoły. Nauczyciel nie powinien rozwiązywać drugiej kwestii samym ustawieniem przełącznika w prywatnym koncie.

Ten tekst pomaga przygotować rozmowę w placówce. Nie jest zgodą na przekazanie danych ani oceną prawną konkretnej usługi.

Najpierw określ zadanie bez opowiadania historii ucznia

Jeśli chcesz przygotować łatwiejszą wersję ćwiczenia, narzędzie może potrzebować tematu, liczby kroków i oczekiwanej długości tekstu. Często nie potrzebuje nazwiska ucznia, diagnozy ani kopii opinii poradni. Spróbuj zapisać samo wymaganie dydaktyczne.

Przykład ćwiczeniowy, całkowicie fikcyjny: zamiast opisywać dokumentację konkretnego dziecka, przygotuj polecenie: „Ułóż pięć zadań dotyczących ułamków zwykłych. Każde polecenie ma zawierać jedną czynność. Dodaj rozwiązany przykład przed pierwszym zadaniem. Nie używaj treści odnoszących się do realnych osób”.

Otrzymany materiał nadal wymaga sprawdzenia przez nauczyciela i dopasowania do sytuacji. Narzędzie nie zastępuje rozpoznania potrzeb ucznia. Taki sposób pracy pozwala jednak najpierw sprawdzić, czy samo zadanie da się wykonać bez przesyłania jego danych.

Minimalizacja danych jest jedną z zasad RODO: zakres informacji powinien odpowiadać celowi i ograniczać się do tego, co potrzebne. Rozporządzenie wymaga również podstawy przetwarzania; sama przydatność nowego narzędzia jej nie tworzy. RODO, art. 5 i 6

„Uczeń A” może wciąż oznaczać konkretną osobę

Pseudonimizacja i anonimizacja to różne działania. Europejska Rada Ochrony Danych wyjaśnia, że pierwsza ogranicza powiązanie danych z osobą, a druga ma to powiązanie usunąć. Rzeczywiście anonimowe dane nie są danymi osobowymi. Oceny nie można jednak sprowadzić do sprawdzenia, czy w pliku pozostało nazwisko. Wyjaśnienie EDPB

Wyobraźmy sobie fikcyjny opis: „Uczeń A, jedyny uczestnik szkolnej olimpiady w małej miejscowości, wrócił po długim leczeniu”. Literowa etykieta nie usuwa wszystkich wskazówek. Osoba znająca otoczenie może odgadnąć, kogo opisano.

Dlatego na etapie ćwiczenia z narzędziem rozsądniej zacząć od przykładu wymyślonego od początku. Nie wystarczy podmienić kilku szczegółów w prawdziwej historii. Jeżeli potrzebna jest analiza rzeczywistych prac lub dokumentacji, trzeba ustalić dopuszczalny sposób przetwarzania w placówce przed przesłaniem materiału.

Cztery pytania do osoby odpowiedzialnej za wdrożenie

Przygotuj krótki opis zastosowania: co chcesz zrobić, w jakim systemie, na czyim koncie i z jakim rodzajem danych. Z takim opisem łatwiej uzyskać konkretną odpowiedź od dyrekcji, administratora danych lub inspektora ochrony danych, stosownie do organizacji szkoły.

1. Czy to zastosowanie jest dopuszczone? Zgoda na przygotowanie ogólnego scenariusza nie oznacza automatycznie zgody na analizę dokumentacji ucznia.
2. Jaka wersja usługi i konta ma być używana? Ustalenia muszą dotyczyć konkretnej oferty dostawcy, nie samej nazwy narzędzia.
3. Co dzieje się z przesłanymi informacjami? Potrzebne są odpowiedzi o dostępie, przechowywaniu, usuwaniu, dostawcach i ewentualnych transferach danych.
4. Gdzie zgłosić problem? Nauczyciel powinien wiedzieć, komu przekazać informację o pomyłkowym wysłaniu dokumentu lub nieoczekiwanym udostępnieniu rozmowy.

Ustalenia warto zapisać wraz z datą. Warunki dostawcy i ustawienia usługi mogą się zmieniać. Sama informacja, że treści nie służą do trenowania modelu, nie odpowiada na wszystkie pytania dotyczące ich przetwarzania.

Nie zbieraj więcej, żeby „lepiej spersonalizować”

Przygotowanie trzech poziomów trudności nie wymaga od razu kompletnej charakterystyki każdego ucznia. Zacznij od trzech wersji zadania, które ocenisz samodzielnie. Do wyboru odpowiedniej wersji wykorzystaj własną wiedzę w szkolnym środowisku pracy, zgodnie z przyjętymi zasadami.

Oddziel przygotowanie pomocy dydaktycznych od podejmowania decyzji o uczniu. Wygenerowana sugestia dotycząca oceny, potrzeb lub zachowania nie staje się przez to diagnozą. Wynik narzędzia trzeba rozpatrywać w granicach konkretnego zastosowania, a decyzje pozostają w odpowiedzialności uprawnionych osób.

W zaktualizowanych w 2026 r. wytycznych Komisja Europejska proponuje nauczycielom pytania i scenariusze do oceny etycznego użycia AI oraz danych. Dobrze wykorzystać je podczas ustalania wspólnych zasad w szkole. Wytyczne dla edukatorów

A jeśli dokument został już wysłany?

Zatrzymaj dalsze udostępnianie i skontaktuj się z osobą wskazaną w szkolnej procedurze. Zapisz nazwę usługi, czas zdarzenia, rodzaj przesłanych informacji oraz dostępne ustawienia udostępnienia. Nie rozsyłaj kopii dokumentu kolejnym osobom, żeby wyjaśnić sytuację. Samodzielne usunięcie rozmowy nie daje pewności, że rozwiązano wszystkie skutki zdarzenia; kolejne działania powinny wynikać z oceny administratora.

Następny krok: przed pierwszą próbą z rzeczywistym dokumentem opisz zastosowanie na jednej stronie. W karcie pilotażu wpisz cel, zakres danych, wybrane narzędzie i osobę zatwierdzającą zasady. Do czasu ich ustalenia ćwicz na własnych, fikcyjnych przykładach.

Źródła i zakres

• RODO, szczególnie art. 4–6, 25 i 32.
• EDPB, Anonymisation / pseudonymisation.
• Komisja Europejska, Guidelines on the ethical use of artificial intelligence and data in teaching and learning, aktualizacja strony 9.06.2026.

Źródła sprawdzono 24.09.2026. Przykłady są fikcyjne. Artykuł opisuje sposób przygotowania decyzji; nie potwierdza zgodności prawnej żadnego narzędzia ani konkretnego procesu w szkole.